Witamina D – poznaj jej znaczenie, skutki niedoboru oraz nadmiaru

Do grupy związków, które określane są mianem witaminy D, zalicza się: cholekalcyferol, ergokalcyferol (witamina D2) i 25-hydroksykalcyferol (witamina D3), które wykazują aktywność biologiczną cholekalcyferolu. Witamina D jest głównie syntetyzowana pod wpływem promieni ultrafioletowych UVB, ale również dostarczana wraz z pożywieniem. W organizmie człowieka witamina D jest magazynowa głównie w tkance tłuszczowej i mięśniach szkieletowych, przy czym przeciętne zapasy zapewniają pokrycie zapotrzebowania organizmu przez okres kilku do kilkunastu tygodni. Wydalanie witaminy D zachodzi głownie z kałem, przy współudziale żółci, jednakże niewielkie ilości wydalane są również z moczem.

Witamina D Klinika Twojej Diety Dobry Dietetyk Częstochowa

Znaczenie
Witamina D jest niezbędna dla funkcjonowania układu kostnego, wzmaga resorpcję wapnia i fosforanów w jelitach, konieczna jest w procesach transportu wapnia. Wpływa na gospodarowanie fosforanami przez nerki, a więc odgrywa istotną rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu (wpływa na rozwój i mineralizację tkanki kostnej). Wzmacnia system immunologiczny. Ma wpływ na wydzielanie parathormonu wytwarzanego przez gruczoły przytarczyczne. Jest witaminą o charakterze hormonalnym.

Występowanie
Zasadnicze znaczenie w dostarczaniu witaminy D do organizmu ma fakt jej wytwarzania w skórze, które pokrywa nawet 90% zapotrzebowania. W produktach spożywczych witamina D występuje w niewielkich ilościach. W racji pokarmowej głównym źródłem witaminy D3 są produkty nabiałowe: jaja, masło, sery, mleko. Najwięcej tej witaminy zawierają tłuszcze rybie oraz ssaków morskich (tran). Znaczne ilości znajdują się również w wątrobie, a także w margarynach i mlekach modyfikowanych dla niemowląt wzbogacanych w ten składnik. Źródłem witaminy D2 są grzyby oraz drożdże.

Zapotrzebowanie
Zapotrzebowanie na witaminę D może być zwiększone w dużych miastach z zanieczyszczonym powietrzem, gdzie obniża się jej synteza skórna, u osób, które większość czasu spędzają w zamkniętych pomieszczeniach, stosują kremy z filtrami ochronnymi, dodatkowo u ludzi, którzy przyjmują leki przeciwdrgawkowe, u alkoholików czy narkomanów, ale również u osób starszych ze względu na zaburzoną syntezę skórną, zmniejszone wchłanianie lub metabolizm tej witaminy. Wystarczające spożycie dla osób dorosłych wynosi 15 µg cholekalcyferolu/osobę/dobę.

Niedobory
Niedobór witaminy D jest dosyć częsty. Dlatego w okresie jesienno- zimowym, kiedy ograniczona jest ekspozycja na słońce zalecana jest suplementacja preparatami farmaceutycznymi. Niedobór wywołuje krzywicę u niemowląt i małych dzieci, opóźnione wyrastanie zębów mlecznych, a u dorosłych – odwapnianie kości, próchnicę zębów (w konsekwencji rozmiękanie kości – osteomalację i osteoporozę), osłabienie siły mięśniowej, bóle kostne. Dodatkowo niedobór może powodować zwiększenie ryzyka: schorzeń układu krążenia, cukrzycy, chorób zapalnych, chorób autoimmunologicznych i nowotworów.

Nadmierna podaż
Bardzo niebezpieczne jest przedawkowanie witaminy D, ponieważ prowadzi to do zatrucia organizmu. Hiperwitaminoza może objawiać się: ogólnym osłabieniem, utratą apetytu, bólami głowy i brzucha, u dzieci zwykle występują zaparcia, u dorosłych biegunka. Nadmiar witaminy przyczynia się do zaburzeń gospodarki elektrolitowej, hiperkalcemii, zaburzeń rytmu serca oraz zwapnień w niektórych tkankach miękkich – nerkach, sercu, płucach, naczyniach krwionośnych.

Artykuł opracowany przez studentkę III roku Dietetyki na Uniwersytecie humanistyczno-przyrodniczy im. Jana długosza w Częstochowie w ramach odbywania praktyk studenckich.

Bibliografia:
1. Lucyna Ostrowska „Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce ”, PZWL, Warszawa 2018
2. Helena Ciborowska, Anna Rudnicka „Dietetyka- żywienie zdrowego i chorego człowieka”, PZWL, Warszawa 2018
3. Dariusz Włodarek, Ewa Lange, Lucyna Kozłowska, Dominika Głąbska, „Dietoterapia”,PZWL, Warszawa 2015
4. Mirosław Jarosz, Ewa Rychlik, Katarzyna Stoś, Jadwiga Charzewska „Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie” 2020